การประเมินศักยภาพชีวมวลจากไม้ยางพาราเชิงพลังงานจากกิจกรรมการส่งเสริมและสนับสนุนให้มีการปลูกแทน ของ กยท. ปีงบประมาณ 2567

โดย ร.ท.ศักดิ์สิทธิ์  รัตนปรีชาชัย  นักวิทยาศาสตร์ปฏิบัติการ

กองวิจัย ค้นคว้าพลังงาน กรมพัฒนาพลังงานทดแทนและอนุรักษ์พลังงาน

งานวิจัยที่อ้างอิง ERIA (2019), ‘Study on Biomass Potential in the Southern Part of Thailand’, in Han, P., S. Kimura, W. Wongsapai and Y. Achawangku (eds.), Study on Biomass Supply Chain for Power Generation in Southern Part of Thailand. ERIA Research Project Report FY2018 no.9, Jakarta: ERIA, pp. 7- 29 (https://www.eria.org/uploads/media/9_RPR_FY2018_09_Chapter_2.pdf)

                    ไม้ยางพาราเป็นหนึ่งในพืชเศรษฐกิจที่มีความสำคัญกับประเทศไทยตั้งแต่อดีตจนถึงปัจจุบัน โดยประเทศไทยเป็นประเทศผู้ส่งออกผลิตภัณฑ์ยางพาราเป็นอันดับต้น ๆ ของโลก เกษตรกรผู้ปลูกไม้ยางพาราจึงปลูกไม้ยางพาราเพื่อให้ได้ผลผลิตหลักคือน้ำยางพารา ซึ่งน้ำยางพาราก่อให้เกิดกิจกรรมต่อเนื่องทั้งภาคการผลิต ภาคอุตสาหกรรมและภาคการตลาด แต่น้ำยางพาราที่ได้จากไม้ยางพาราโดยทั่วไปมีปริมาณและคุณภาพลดลงเมื่ออายุไม้ยางพาราเพิ่มขึ้น ซึ่งโดยทั่วไป ไม้ยางพาราอายุ 25 - 30 ปี จะผลิตน้ำยางพาราได้ในปริมาณและคุณภาพลดลงจนถึงไม่สามารถผลิตน้ำยางพาราได้ ซึ่งถือว่าไม้ยางพาราในช่วงอายุดังกล่าวเป็นไม้ยางพาราที่เสื่อมสภาพ และเหมาะสมในการโค่นเพื่อปลูกใหม่ทดแทน ในการโค่นเพื่อปลูกใหม่ทดแทน มีค่าดำเนินการและค่าใช้จ่ายต่าง ๆ แต่ผลพลอยได้หนึ่งในกิจกรรมดังกล่าวที่สำคัญคือ ชีวมวลจากไม้ยางพาราเดิมที่ถูกโค่น นั้นมีศักยภาพในอุตสาหกรรมไม้และพลังงานทดแทน

                    เนื่องจาก กยท. เป็นหน่วยงานรัฐวิสาหกิจ สังกัดกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ เป็นองค์กรกลางรับผิดชอบดูแลการบริหารจัดการยางพาราของประเทศไทย ส่งเสริมและสนับสนุนให้ประเทศไทยเป็นศูนย์กลางอุตสาหกรรมผลิตภัณฑ์ยางพารา และกิจกรรมหนึ่งที่ กยท. ดำเนินการมาอย่างต่อเนื่องคือ กิจกรรมการส่งเสริมและสนับสนุนให้มีการปลูกแทน โดยมีวัตถุประสงค์ เพื่อโค่นไม้ยางพาราเดิมที่เสื่อมสภาพและปลูกทดแทนด้วยไม้ยางพาราพันธุ์ดีตลอดจนไม้ยืนต้นชนิดอื่น ๆ ตามความต้องการของเกษตรกร และสนับสนุนเงินช่วยเหลือแก่เกษตรกร ซึ่ง กยท. มีแผนงาน งบประมาณที่ใช้ส่งเสริมกิจกรรมฯ และข้อมูลเป้าหมายการปลูกทดแทนในแต่ละปี

                    ในการนี้ผู้จัดทำ เล็งเห็นว่าหากมีการนำข้อมูลกิจกรรมการส่งเสริมฯ ของ กยท. ซึ่งเป็นหน่วยงานรับผิดชอบดูแลการบริหารจัดการยางพารา และดำเนินกิจกรรมการส่งเสริมฯ มาบูรณาการและประเมินคาดการณ์ศักยภาพชีวมวลจากไม้ยางพาราที่เกิดขึ้นจากกิจกรรมการส่งเสริมฯ ของ กยท. โดยเฉพาะอย่างยิ่งในด้านพลังงานทดแทน และเผยแพร่ข้อมูลดังกล่าว จะก่อให้เกิดประโยชน์ต่อการวางแผน การจัดหา บริหารจัดการ ชีวมวลจากไม้ยางพารา ได้อย่างมีประสิทธิภาพและผล เป็นประโยชน์ต่อเกษตรกร โรงไฟฟ้า โรงงานอุตสาหกรรม และผู้ที่สนใจชีวมวลจากไม้ยางพารา

วัตถุประสงค์

              1.   ศึกษาข้อมูลเป้าหมายกิจกรรมการส่งเสริมและสนับสนุนให้มีการปลูกแทน ของการยางแห่งประเทศไทย (กยท.) ปีงบประมาณ 2567 และสัดส่วนชีวมวลจากไม้ยางพาราในงานวิจัย

             2.  ประเมินศักยภาพชีวมวลจากไม้ยางพาราที่จะเกิดขึ้นในพื้นที่ที่ดำเนินกิจกรรมการส่งเสริมฯ และศักยภาพชีวมวลจากไม้ยางพาราในเชิงพลังงานทดแทน

              3.  บูรณาการข้อมูลร่วมกันระหว่างหน่วยงาน (กยท. และ พพ.) และเผยแพร่ข้อมูลในด้านศักยภาพพลังงานจากไม้ยางพาราในพื้นที่กิจกรรมการส่งเสริมฯ ของ กยท. ให้เป็นที่รู้จักในวงกว้างขึ้น

              4.  เพื่อเป็นข้อมูลประกอบการวางแผนการจัดหา และส่งเสริมการบริหารจัดการเชื้อเพลิงชีวมวลแก่ผู้ใช้เชื้อเพลิงชีวมวลและเกษตรกรผู้ผลิตเชื้อเพลิงชีวมวล

ประเภทชีวมวลที่ประเมินคาดการณ์

              ชีวมวลจากไม้ยางพาราที่จะเกิดขึ้นในกิจกรรมการส่งเสริมและสนับสนุนให้มีการปลูกแทน (โค่นยางพาราที่เสื่อมสภาพเพื่อปลูกใหม่) ของ กยท. ปีงบประมาณ 2567 

นิยาม

              1.  ไม้ยางพาราที่เสื่อมสภาพ หมายถึง ไม้ยางพาราที่ไม่สามารถผลิตน้ำยางได้ หรือผลิตน้ำยางในปริมาณและคุณภาพที่น้อยลงมาก  ซึ่งโดยทั่วไปไม้ยางพาราที่เสื่อมสภาพจะอายุ  25 -35 ปี

              2.  ไม้ซุง/log  หมายถึง ไม้ส่วนลำต้นที่มีเส้นผ่านศูนย์กลางมากกว่าหรือเท่ากับ 6 นิ้ว ซึ่งจะถูกตัดให้ได้ความยาวประมาณ 1.05 ม. โดยไม้ซุงมักจะเข้าอุตสาหกรรมไม้และถูกแปรรูปเป็นท่อนแผ่นไม้ (sawn timber) ซึ่งเศษไม้ที่เกิดจากอุตสาหกรรมแปรรูป คือ ปีกไม้ (slab) และขี้เลื่อย (sawmill)

              3.  ไม้ท่อนเล็ก/offcut  หมายถึง ไม้ท่อนที่ขนาดเส้นผ่านต่ำกว่า 6 นิ้ว มักจะถูกเป็นท่อน ๆ และมักถูกทิ้งไว้ในไร่ซึ่งมีศักยภาพในการถูกนำไปใช้เป็นพลังงานทดแทนหรือเป็นวัตถุดิบในโรงอัดไม้

              4.  ท่อนไม้/timber หมายถึง ท่อนไม้ที่เลื่อยเป็นแผ่นแล้วพร้อมนำไปใช้ในงานอุตสาหกรรมแปรรูปไม้เพื่อทำเฟอร์นิเจอร์ไม้ต่อไป

              5.  กิจกรรมการส่งเสริมและสนับสนุนให้มีการปลูกแทน ของ กยท. หมายถึง กิจกรรมการส่งเสริมและสนับสนุนเกษตรกรให้โค่นไม้ยางพาราเดิมที่เสื่อมสภาพและปลูกทดแทนด้วยไม้ยางพันธุ์ดีหรือไม้ยืนต้น โดยสนับสนุนเงินช่วยเหลือแก่เกษตรกรและพันธุ์ไม้ โดย กยท. จะมีแผนและงบประมาณที่ใช้ส่งเสริมในแต่ละปีงบประมาณ

              1.  ศึกษางานวิจัย ERIA (2019), Study on biomass potential in the southern part of Thailand, in Han, P., S.Kimura, W. wongsapai and Y. Achawangku (eds.)

              2.  ศึกษาข้อมูลพื้นที่เป้าหมายการส่งเสริมและสนับสนุนให้มีการปลูกแทน (โค่นไม้ยางพาราที่เสื่อมสภาพเพื่อปลูกใหม่) ของ กยท. ปีงบประมาณ 2567

              3. ประเมินศักยภาพชีวมวลจากไม้ยางพาราที่เกิดขึ้นตามพื้นที่เป้าหมายการส่งเสริมฯ ของ กยท. ปีงบประมาณ 2567 โดยอ้างอิงสัดส่วนชีวมวลและพารามิเตอร์ตามงานวิจัย ERIA (2019), Study on biomass potential in the southern part of Thailand โดยประเมินศักยภาพชีวมวลจากไม้ยางพารา ดังนี้

                  1)  ประเมินชีวมวลจากไม้ยางพาราที่เกิดขึ้นในพื้นที่เป้าหมายฯ เป็นการประเมินชีวมวลจากไม้ยางพาราที่จะเกิดขึ้นในพื้นเป้าหมายการฯ ซึ่งชีวมวลที่เกิดขึ้นจะถูกแบ่งเป็นส่วนต่าง ๆ ได้แก่ 1) รากไม้, ตอไม้ และกิ่งไม้ 2) ไม้ซุง/log, ท่อนไม้/offcut

                  2)   ประเมินศักยภาพชีวมวลจากไม้ยางพาราที่มีศักยภาพเชิงพลังงาน เป็นการประเมินชีวมวลจากไม้ยางพาราที่เกิดขึ้นจากพื้นที่เป้าหมายการส่งเสริมฯ ที่มีศักยภาพในเชิงพลังงาน โดยอ้างอิงตามงานวิจัยฯ ซึ่งชีวมวลจากไม้ยางพาราที่มีศักยภาพเชิงพลังงาน ในที่นี้แบ่งตามแหล่งกำเนิดดังนี้

                             (1)  ชีวมวลจากไม้ยางพาราที่เหลือในพื้นที่ปลูก ชีวมวลจากไม้ยางพาราที่เหลือในพื้นที่ปลูกในที่นี้มีสมมติฐานคือ เกษตรกรตัดไม้ยางพาราแบบตัดเหลือตอและรากไม้, ดังนั้น ชีวมวลที่เหลือในพื้นที่จึงประกอบด้วย 1) รากไม้ ตอไม้และกิ่งไม้  2) ไม้ที่ไม่ได้ขนาด หรือท่อนไม้ขนาดเล็ก/offcut ในขณะที่ไม้ซุง/log จะถูกนำไปใช้ในอุตสาหกรรมไม้ จึงไม่นำไม้ซุงมาคิดในแง่ศักยภาพเชิงพลังงานทดแทน                              

                             (2) ชีวมวลจากไม้ยางพาราที่เกิดในโรงแปรรูปไม้ ชีวมวลจากไม้ยางพาราที่เกิดในโรงแปรรูปไม้ ได้แก่ ขี้เลื้อยและปีกไม้ ซึ่งเป็นผลพลอยได้จากที่ไม้ซุง/log (ไม้ยางพาราที่ได้ขนาด) เข้าอุตสาหกรรมไม้ ซึ่งมีศักยภาพในเชิงพลังงานทดแทน

วิธีการประเมิน

สัดส่วนชีวมวลและพารามิเตอร์ที่ใช้ในการประเมิน

              1.  การยางแห่งประเทศไทย และ เจ้าหน้าที่ผู้อนุเคราะห์ข้อมูล ได้แก่ นายไพร สุดจิตร์ และ นายสิทธิชัย บุญมณี

        2.. งานวิจัย ERIA (2019), Study on biomass potential in the southern part of Thailand, in Han, P., S.Kimura, W. wongsapai and Y. Achawangku (eds.)